Diersporen zoeken
Hoe begin je eraan?
Diersporen – Wil je een sporenzoeker worden? Heb je je wel eens afgevraagd waar de dieren zicht de hele tijd mee bezighouden, waar ze zich bewegen? Door gebruik te maken van diersporen kan je al een heleboel zaken te weten komen. De meeste dieren gaan mensen vermijden door ’s nachts te gaan leven. Om de dieren te bestuderen kunnen we ’s nachts op pad gaan, maar we kunnen bijvoorbeeld ook diersporen zoeken en/of wildcamera’s gebruiken.
Het zoeken en volgen van diersporen is niet overal even gemakkelijk. Bijvoorbeeld op een harde ondergrond (of zelfs beton) is dit bijna onmogelijk, terwijl in een dun laagje sneeuw je super veel sporen kan vinden. Zo kan je allerlei zaken te weten komen over wat er rondom jou leeft. Je kan zelfs in de tuin of in het lokale park op zoek gaan naar sporen van verschillende dieren zoals bijvoorbeeld eekhoorns, duiven, merels, ratten, katten, honden en nog zoveel meer…
Vanwaar mijn fascinatie voor diersporen?
De meesten onder jullie zullen liever de dieren in het echt zien dan er diersporen van te vinden, niet? Ook ik was/ben niet anders. Maar tijdens één van de projecten waar ik aan deelnam, had ik een zeer interessant gesprek hierover. Plots kreeg ik de vraag: “Wat zou je liever hebben, een wolf voor 1 seconde zien of een spoor van een wolf (of zelfs een wolven roedel) kunnen volgen voor een hele dag, misschien wel meerdere dagen?” Daar stond ik, als net afgestudeerde bioloog, met een mond vol tanden. Hij deed er nog een schepje bovenop: “Vertel me eens wat je kan vertellen over het gedrag van die wolf die 1 seconden geobserveerd hebt?”
Natuurlijk zijn deze 2 ervaring verschillend en ik had en heb nog steeds geen pasklaar antwoord. Bij voorkeur wil ik beide ervaringen meemaken. Maar dit gesprek zette me aan tot nadenken. Het is moeilijk om de adrenaline te evenaren die vrijkomt bij het zien van een wolf, maar ik begon het volgen van sporen (in de sneeuw) sterk te appreciëren. Zeker wanneer je sporen voor een langere tijd kan volgen en je als het waren in het verhaal wordt gezogen. Vooral het inlevingsvermogen en de onverwachte wendingen geven me persoonlijk ook een zeer voldaan gevoel.
diersporen zoeken: waar moet je op letten?
Hoe vind je diersporen? simpel gezegd: Trek erop uit! Maar er is meer. Vergeet zeker niet al je zintuigen te gebruiken. Er zijn ook een paar hulpmiddelen zoals een meetlatje, camera en een sporengids die je kunnen helpen bij het verder op naam brengen van wat je in het veld vindt. De sporen die je kan vinden komen voor in verschillende gedaantes, zo kan je naast voetafdrukken ook vraatsporen, uitwerpselen, slaapplaatsen, enz… vinden. Het zal een tijdje duren vooraleer je alle sporen direct gaat herkennen, maar start met de basis.
Voetafdrukken
Voetafdrukken zijn de meest evidente klasse van diersporen die we kunnen gaan zoeken. Soms zijn voetafdrukken de eerste sporen die je tegenkomt, waarna je bij verder onderzoek ook bij andere sporen uitkomt (zie onder).
Waar ga je zoeken? Om afdrukken van diersporen te vinden, moet de ondergrond dit mogelijk maken. Hiervoor zijn vochtige leem en klei ideaal. Tijdens het wandelen kan je je succes verhogen door wat intensiever naar diersporen te zoeken rond modder of plassen, maar ook op zandpaden of andere gebieden met (losse) open ondergrond. Ook je proberen inleven in de dieren zelf kan helpen.
Wat heb ik gevonden? Eenmaal een voetafdruk gevonden, wil je natuurlijk graag weten welk dier deze afdruk heeft achtergelaten. Een van de belangrijkere regels is om eerst even goed rond het ene spoor te kijken op zoek naar andere aanwijzingen. Al te vaak merk ik zelf dat ik door mijn enthousiasme al enkele andere afdrukken heb platgetrapt vooraleer ik door had dat het om een pootafdruk ging. Meerdere afdrukken kunnen het gemakkelijker maken om het geheel op naam te brengen. Het is belangrijk om even stil te staan bij de grootte en de vorm van het spoor.
Diersporen identificeren – Voor de grootte van het spoor is een meetlatje een zeer handige tool. Wanneer we kijken naar de vorm van een spoor zijn er een paar grote groepen waarbinnen we dan verder op zoek kunnen gaan naar diegene die het spoor heeft achtergelaten. Binnen de zoogdieren behoren de meeste sporen toe tot één van deze 2 groepen: sporen met hoeven en sporen met tenen. Naast de zoogdierensporen kan je ook sporen tegenkomen van bijvoorbeeld vogels, amfibieën en reptielen. In deze blog focussen we ons verder op de sporen afkomstig van zoogdieren.
Diersporen: 2 grote groepen
Tot de hoefdieren in onze streken horen vooral de herten (edelhert, ree, …) en het everzwijn. Je kan ze herkennen aan de twee puntige een eerder driehoek-vormige afdrukken. De uiteinden zijn vaker dieper ingedrukt. Dit komt doordat hoefdieren zogenaamde ’teenlopers zijn’, ze lopen dus enkel op hun tenen. Als we dit met een menselijke hand vergelijken, lopen hoefdieren enkel op hun middelvinger en ringvinger. Daarnaast kan je in sommige diepere afdrukken ook afdrukken van de bijhoeven vinden. De stand van de bijhoeven kunnen ook gebruikt worden om het spoor verder op naam te brengen.
Tot de andere groep behoren de dieren met een middelvoetkussen en tenen. Binnen deze groep is de grootte een belangrijk kenmerk, alsook het aantal tenen die je kan vinden in de afdruk. Daarnaast is de algemene vorm van een spoor ook belangrijk, zo is het spoor van een das bijvoorbeeld breeder dan lang en het spoor van een vos langer dan breed. Ook zijn doorgaan de afdrukken van de voorpoten groter dan de afdrukken van de achterpoten.
Workshop of voordracht Diersporen
Wildlife Impulse geeft ook voordrachten en workshops rond het sporenzoeken. Neem contact op voor meer informatie.

Vraatsporen en uitwerpselen
Voetafdrukken zijn de meest evidente klasse van diersporen die we kunnen gaan zoeken. Soms zijn voetafdrukken de eerste sporen die je tegenkomt, waarna je bij verder onderzoek ook bij andere sporen komt. Vraatsporen kunnen zich voordoen als omgewoelde aarde (denk maar aan everzwijnen), maar even goed een dennenappel waaraan geknabbeld is of planten waarvan gegeten is. Vruchten en zaden (bijvoorbeeld dennenappels, noten) worden door verschillende dieren opgegeten. De manier waarop ze zijn opengemaakt kan verraden welk dier er zich tegoed aan gedaan heeft.
Waar ga je zoeken? Dergelijke sporen ga je minder midden op de weg vinden. Om deze sporen te vinden, zal je op zoek moeten gaan naar plaatsen waar dieren eten zouden zoeken. ‘Waar zou ik eten zoeken als ik een … was’ is altijd een goede vraag om mee te starten (inlevingsvermogen in het dier).
vraatresten van roofdieren – Af en toe kom je ook wel eens prooiresten tegen. Voorbeelden hiervan zijn veren, maar even goed stukjes bot of en schedel. Wanneer je pluimen vindt die geplukt zijn, is het handig om even een pluim of veer van dichterbij te bekijken. Bekijk de veer aan de basis: lijkt de veer nog intact? Wanneer de veer nog compleet lijkt, is de kans groot dat de veer gewoon is uitgetrokken. Dit wijst op predatie van een roofvogel of uil. Als daarentegen de veer aan de basis lijkt afgebeten te zijn, dan wijzen de richtingen naar een zoogdier (denk maar aan een vos of een marter).
uitwerpselen
! Voordat je verder leest is het belangrijk om even te vermelden dat uitwerpselen parasieten en andere ziektes kunnen meebrengen, dus voorzichtigheid is aan te raden – handgel is gemakkelijk mee te nemen op je trip.
Uitwerpselen zijn een andere manier om na te gaan wat er in je omgeving allemaal leeft. Ook hier geldt dat de algemene grootte en vorm van belang zijn, maar ook de inhoud. Dit brengt ons bij een ander voordeel van uitwerpselen: je kan nagaan wat de dieren eten. Indien gewenst gebruik ik enkele stokjes die ik in het bos vind om even te onderzoeken wat voor materiaal er in de uitwerpselen aanwezig is. Belangrijkste vraag hier is om na te gaan of er enkel plantenresten aanwezig zijn, of dat je ook haren en eventueel botjes ziet.
Sporen zoeken iets voor jou?
lijkt het je wel iets om op pad te gaan op zoek naar welke sporen de dieren allemaal hebben achtergelaten. Aarzel niet om zelf op pad te gaan. Deel je waarnemingen, stel vragen, enz… Wanneer je er zelf op uit trekt, denk eraan om een meetlatje, fototoestel (gsm) en eventueel een veldgids mee te nemen. Ik zet hieronder nog even enkele veldgidsen op een rijtje. Vergeet af en toe ook niet je omgeving af te speuren, wie weet ben je wel dichter bij een wild dier dan je denkt…
Sporen zoeken in de sneeuw
Tot Slot, sporen zoeken in de sneeuw geeft een hele andere dimensie aan het sporen zoeken. Je kan veel meer zien en je hebt de mogelijkheid om sporen bijna een hele dag te volgen en zo een mooi verhaal op te bouwen. Ik heb jaren ervaring opgedaan om sporen te zoeken (in de sneeuw) in Slowakije. Heb je interesse om zelf mee te gaan, bekijk dan zeker even mijn Wild Slowakije: winter programma.
Interesse in diersporen - aanbevolen literatuur.
Wanneer je jezelf wil verdiepen in de wereld van de diersporen zijn er enkele veldgidsen die ik ten sterkste aanraad.

Wildlife Impulse
Wildlife Impulse is een blog rond wildlife en natuurbelevenis. Deze Nederlandstalige blog focust iets meer op natuurbeleving dichter bij huis. Niet alleen meer focus op België, maar ook een focus op dichter bij huis. Denk maar aan wat je in je omgeving allemaal kan vinden.
Uiteraard is er ook nog plaats voor blogs rond natuur en wildlife van de rest van de wereld. Dit wil ik jullie zeker niet ontnemen. Maar daarrond is de Engelse versie van deze website iets uitgebreider: Engelse Wildlife Impulse blog.
Wildlife Impulse is ook op YouTube:
https://www.youtube.com/c/wildlifeimpulse


